DILI (MÍDIA SECOMS) — Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hato’o apelu ba funsionáriu públiku no instituisaun estadu hotu atu hahú serbisu iha tinan foun ho espíritu responsabilidade, autokritiku no kompromisu atu korrije erru administrativu no hadi’a kualidade serbisu ba povu.
Primeiru Ministru hateten, kada tinan lori responsabilidade foun ba ema hotu, liuliu hanesan Timoroan ne’ebé simu konfiansa hodi serví rai.
Nia husu funsionáriu hotu atu refleta ba serbisu ne’ebé halo ona, hodi haree se rezultadu ne’e di’ak ka la’e, no se iha falla sira, tenke korrije no halo mudansa.
“Se ita halo buat ida la di’ak, ita tenke korrije. Ida ne’e mak responsabilidade…Se iha leten ko’alia, maibé iha kraik nafatin hanesan ne’e, entaun mudansa la sei akontese,” sita PM Xanana iha diskursu dahuluk iha ámbitu serimónia isar bandeira, Segunda Feira, loron 5 fulan-Janeiru 2025 iha Palásiu Governu.
PM Xanana mós lembra, durante tinan rua ho balun, governu buka atu korrije erru no violasaun sira ne’ebé akontese iha governu anteriór. Governu hala’o auditoria iha fatin hotu-hotu, maibé problema boot mak falta arkivu no dokumentasaun ne’ebé di’ak, ne’ebé difikulta atu identifika falhas no mós hatudu buat di’ak ne’ebé ona halo. Situasaun ida ne’e, tuir PM Xanana, labele akontese tan iha tinan 2026 ba oin.
Nia mós refere ba rezultadu taka konta Geral Estadu iha kalan iha loron 31 fulan-Dezembru, ne’ebé hatudu katak taxa ezekusaun orsamentu menus tanba falta planifikasaun. “laiha planu. Tanba ne’e ezekusaun la’o ladún di’ak,” nia hateten.
Iha fatin balun, ezekusaun to’o de’it 75%, no iha área seluk to’o 50%, no ida ne’e tenke korrije iha tinan ida ne’e.
Primeiru Ministru subliña katak, serbisu públiku la’ós atu simu de’it saláriu, maibé atu serví rai no povu. Nia husu atu harii mentalidade foun iha sosiedade, liuliu ba funsionáriu, hodi eduka an rasik ho matenek no serbisu ho dedikasaun.
“Tinan 2026 importante tebes. Ita tenke korrije administrasaun, tanba ko’alia iha leten to’o nivel ministériu, maibé iha karik nafatin la muda,” nia dehan tan.
Primeiru-Ministru Xanana mós kritika atitude funsionáriu sira ne’ebé tama tarde, fila sedu, no la halo buat ida ho rezultadu klaru. Nia hato’o katak disiplina no étika serbisu tenke sai prioridade.
Iha diskursu ne’e, nia mós alerta kona-ba impaktu mudansa klimátika ne’ebé ona halo estragus iha fatin barak, no hanesan nasaun ki’ik, Timor-Leste tenke kuidadu liu tanba tuur iha rai boot hanesan Austrália no Indonézia nia leet.
“Tinan mai ne’e la’ós tinan fasil. La fasil tanba ita nafatin buka korrije,” nia hateten, hodi lembra katak povu Timor-Leste luta ba ukun no liberdade, no rihun-atus fo tiha ona sira nia vida ba rai ida ne’e la husu recompensa.
Primeiru-Ministru Xanana afirma katak, tinan 2026 tenke sai tinan mudansa – mudansa iha atitude, mudansa iha kompromisu, no mudansa iha forma serbisu – hodi povu bele sente katak sira nia oan sira serbisu ba rai no ba interese nasionál, la’ós ba interese an rasik.
“Governu bele tun, governu bele sa’e, maibé diferensa ita maka halo,” nia fó korajen.
Kona-ba situasaun internasionál, Primeiru-Ministru hateten katak Timor-Leste labele foka liu ba konflitu globál. “Se ita serví di’ak ba ita-nia povu, buat ne’ebé akontese iha mundu lalika liga. Ba ita, laiha inimigu, laiha aliadu; hotu-hotu amigu de’it,” nia hateten.
Diskursu ne’e taka ho apelu ba funsionáriu no sosiedade tomak atu hadi’a hahalok, aumenta responsabilidade, no fó kontribuisaun di’ak liu iha tinan foun ida ne’e, hodi hametin serbisu ba nasaun no povu Timor-Leste.
Comment